The summer of ’64

Johan van slootenAlsof er een windvlaag door de hitlijsten ging. Tienersterretjes als Willeke Alberti en Anneke Gronlöh werden aan de kant gedrukt door namen als The Beatles en de The Rolling Stones. 1964 was het jaar van de grote veranderingen. Alleen in de muziek al heeft er nog nooit zo’n snelle, grote omslag plaatsgevonden. En daarom is muziekjournalist Johan van Slooten van mening dat de échte sixties pas begonnen tijdens de zomer van 1964.

Twee weken geleden was het vijftig jaar geleden dat de Beatles in Nederland aankwamen en werden ontvangen door duizenden fans. Ze gaven twee concerten in de Amsterdamse Veilinghal waar vele fans losgingen op de muziek die het land op zijn kop zette.

Oude garde weggevaagd

Een beetje vergeeld zijn ze, maar zijn hitlijsten heeft hij nog. Een aantal A4’tjes met het jaartal ‘1964’ erboven. Per maand staat aangegeven welke muziek bovenaan stond. In het begin van het betreffende jaar staan namen als Rob de Nijs, Anneke Gronlöh, Imka Marina en Willeke Alberti. “Dat waren de tienersterretjes van die tijd”, zegt Van Slooten. “Het was erg keurige tienermuziek, een beetje gezapig.”

En dan gaat zijn vinger langs de zomermaanden. Ineens staan daar de Beatles, the Rolling Stones, The Kings en Dave Clark Five. “In een tijdsbestek van zes maanden is de oude garde helemaal verdrongen.” Er ontstond rebellie, alles werd rock ’n roll en het modeverschijnsel van lang haar ontstond.

Volgens de muziekjournalist zijn de hitlijsten het meest zichtbare symbool dat er iets veranderd was. “Ook veel mensen kunnen zich de beelden nog herinneren.” Nog nooit is de muziek zo snel en in één keer omgeslagen. Voor de andere artiesten was er geen plek meer.

Het REM-eiland

Behalve de muziek maakten ook de media grote veranderingen door. Zo werd het eerste commerciële televisiestation opgericht, het REM-eiland. “Dat was een olieplatform vlak voor de Nederlandse kust”, zegt Van Slooten. “Er was toen nog maar één televisiekanaal, de publieke omroep zonder reclame, dus dit was een hele revolutie.” Uiteindelijk moest het televisiestation weg en werd de TROS opgericht.

“Je merkte dat er een grotere drang ontstond om dingen te veranderen”, zegt hij. Dit uitte zich vooral bij de jongeren. “Er hing nog een keurige sfeer, echt uit de jaren ’50. Het land werd nog wederopgebouwd en voor gezeur en gekke dingen was geen plek.” Met de komst van de Beatles leek het een signaal van “nu kunnen we”.

De burgerrechtenwet

Op politiek gebied vonden er ook belangrijke veranderingen plaats. In Amerika waren protesten aan de gang van de zwarte bevolking die flink achtergesteld werd. Naar aanleiding van het bus-incident met Rosa Parks (zie kader) kreeg predikant Martin Luther King veel bekendheid toen zijn zwarte gemeenschap een busboycot organiseerde wat ertoe leidde dat de busmaatschappij verplicht werd ook zwarte mensen overal te kunnen laten zitten.

Op 2 juli 1964 ondertekende toenmalige president Lyndon B. Johnson de Burgerrechtenwet waarin een grote stap richting gelijkheid werd gezet. King probeerde op een geweldloze manier meer gelijkheid te bereiken in Amerika. Zijn campagnes en toespraken hadden veel succes. In hetzelfde jaar kreeg hij de Nobelprijs voor de Vrede uitgereikt.

In Nederland had je het jaar erop de provo’s, die met ludieke en geweldloze acties protesteerden tegen de gevestigde elite. Zo wilden ze meer toegankelijk onderwijs en riepen ze op tot ‘consuminderen’. Dit was een aanslag op het gezag, dat soms hard optrad. Dat had echter weinig nut, want met elke klap kwam er weer een provo bij.

Toeval of het goede moment?

Is het toeval dat dit allemaal in een jaar gebeurde of was het gewoon het goede moment voor een heleboel veranderingen? “Ik denk een combinatie van beide”, zegt Van Slooten. “De tijd was er ook wel naar.” Kinderen in de jaren ’50 groeiden ook nog op het met idee dat er gewerkt moest worden en geen ruimte was voor gekke dingen. Totdat diezelfde kinderen de gebeurtenissen vanuit Amerika meekregen en de transistorradio opkwam.

Met dat radiootje konden ze bijvoorbeeld ook luisteren naar buitenlandzenders. Er ontstond een omslag bij jongeren: dit was wat anders dan hun ouders voorschreven. Ze konden hun eigen weg gaan en hoefden niet te luisteren bij pa en ma op de bank. Op pad gingen ze dus. Het apparaat haalde stroom van een batterij en had een ingebouwde antenne. “Jongeren kregen daarmee de kans om meer te ontdekken wat er te koop was in de wereld.”

De tijd van de jongeren

Als je kijkt hoe de media schreef, merk je een zeer neerbuigende toon. In zijn handen heeft Van Slooten een boek waarin het jaar 1964 uitgebeeld wordt. Hij laat een foto zien van de Stones in het Kurhaus met een beschrijving als: “De foto’s tonen enkele momentopnamen van de vreselijke chaos in het eerbiedwaardige establissement.” Ook wordt drummer Charlieboy Watts hier als een ‘zakdoekenmaniak’ beschreven.

Daaruit concludeert Van Slooten dat het echt de tijd van de jongeren was. Voorheen volgden ze hun ouders in vele opzichten, zoals werk, opleiding, gedachtegoed en het kerkbezoek. Toch leken ouderen de veranderingen vrij snel te accepteren. “Dat had niet alleen te maken met de muziek”, zegt hij. “Ze zagen wel in dat de veranderingen dan wel snel gingen, maar ook dat deze zouden blijven. En ook waren er wel volwassenen die inzagen dat al die veranderingen stiekem helemaal zo slecht nog niet waren.”

Dit artikel schreef ik in april 2014 voor een krantenbijlage over de culturele revolutie. 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>