Tien docu’s van Nederlandse bodem

Ik ga documentaires en boeken recenseren. Geef mij maar een goede documentaire en ik ben stil. Ook als-ie afgelopen is, want dan ben ik flink aan het denken geslagen. Gebeurt dat niet, dan mist een documentaire z’n doel. Want hij moet denkvoer geven, tegelijk discussievoer. En daarna barst ik dan ook los. Ik daag je uit om mee te kijken, mee te denken en mee te praten. Met Nederlandse films heb ik niet zoveel, daarentegen vind ik sommige Nederlandse docu’s ijzersterk. I present to you: tien documentaires en reportages van Nederlandse bodem.

Het beste voor Kees (2014) door Monique Nolte

Kees Momma

Waar ik heel erg van genoot, was de documentaire Het beste voor Kees. Een documentaire zo treffend in zijn eenvoud. Over het leven van een veertigjarige autist die elke dag tegen grote problemen aanloopt: want het mag buiten niet te koud of te warm zijn. En het journaal, daar moet je uit de buurt blijven, want er gebeuren zulke verschrikkelijke dingen op de wereld. En wat dacht je van de deur die steeds open en dicht gaat? 

De documentairemaker heeft het leven van Kees Momma heel mooi weergegeven, en tegelijkertijd het beste voor Kees. Want wat Kees nodig heeft, is een rustige plek waar niet iedereen voor hem op zijn tenen hoeft te lopen en waar hij zo min mogelijk te maken krijgt met prikkels. Hoe moeilijk dat is, blijkt. Zijn ouders worden ook een dagje ouder en zo’n huis tover je ook niet van de één op de andere dag.

De documentaire heeft nog steeds een nasleep. Kees heeft een podium gekregen om te schrijven voor het NRC en aan zijn Facebook-pagina te zien is hij niet de enige met soortgelijke problematiek. Het debat is begonnen. Als je dat geen journalistiek kunt noemen..

Ver van Daan (2014) door Rogier Timmermans

2680979Roderik is een jonge vader die het verhaal van zijn vader te weten wil komen. Of op zijn minst begrijpen. Zijn manisch-depressieve vader, Daan, verliet het gezin toen Roderik negen jaar was. Het gezin bleef achter met verdriet en dankzij de manie een hoop schulden. Schulden waar Daan na twintig jaar niet eens van af weet. Zijn enige schuldgevoel is het gevolg van de gebeurtenissen: ver van zijn vrouw en kinderen.

Het is een confronterende documentaire die een gebroken gezin laat zien. Daan, IJcke en hun twee zoons zitten na twintig jaar weer met zijn vieren aan tafel. En er eens over pràten. Een waterval aan tranen. Hoe een energieke man langzaam het goede pad verliest met alle gevolgen van dien. Geen huis, geen gezin en geen werk, zoals Roderik het zelf verwoordt. Roderik wil zijn vader begrijpen maar zal dat waarschijnlijk nooit. Daarentegen leert hij wel over zichzelf: zo heeft hij 20 procent kans om het zelf ook te krijgen. De film is technisch goed in elkaar gezet en besteedt aandacht aan een onderwerp waar anno 2015 nog een groot taboe over is.

Zwart IJs (2013) door Geertjan Lassche

geert-jan van der walTopsport en orthodox christelijk geloof. Meteen heb je de spanning te pakken. Er worden een paar christelijke schaatsers neergezet, die totaal van elkaar verschillen in hun persoonlijkheid en geloof. Voor de één, behoudend als het maar kan, is het duidelijk: het Woord van God boven alles. Schaatsen op zondag is een no go. Voor de ander, Geert-Jan van der Wal, ligt het wat twijfelachtiger. Hij heeft al flink wat succesjes op zijn naam staan en betwijfelt of we elke letter van de Bijbel serieus moeten nemen.

Eén ding is zeker: de Elfstedentocht maakt geen onderscheid tussen een doordeweekse dag en een zondag. Wat volgt, is een best heftige docu. Lassche weet beelden van afzien goed te combineren: ploeteren op de laatste kilometers ijs en voortdurend je passie opzij moeten schuiven voor het Woord. Raak. Een gepaste docu in veranderende tijden.

Iedereen Journalist (2013) door NTR

203458Broodnodig voer in een tijd van journalistieke crisis. Over de komst van het internet, kranten in nood en de vele nieuwe kansen die voor het oprapen liggen. Maar die nieuwe kansen, die moet je wel ontdekken en pakken. Wat duidelijk is, is dat er te laat gereageerd is op de grote veranderingen van het laatste decennia.

De documentaire is goed in elkaar gezet, er zijn mooie concrete voorbeelden gebruikt en de juiste mensen zijn gesproken. De grote vraag blijft: hoe nu verder?

Mattheus en ik (2013) door Victor Vroegindeweij

Mattheus en ikZet een atheïst tegenover een extreme evangelist als Mattheus van der Steen en een razend interessante docu volgt. De spanning heb je meteen te pakken, gezien de waarheidsclaim van Mattheus. Hij neemt zijn vriend Victor op sleeptouw, wat een mooi inkijkje geeft in het leven waarin God grote verwonderen verricht. Victor weet het echter allemaal niet zo goed en neemt niks voor waar aan.

Overal weet Victor wel een verklaring voor. Mensen die opstaan uit een rolstoel worden gewoon gigantisch opgefokt door de juichende en biddende mensen rondom hen heen. Hij denkt wel na, maar heeft geen enkel moment waarop hij ook maar enigszins twijfelt aan het bestaan van God. Hij blijft liever in zijn vertrouwde, seculiere wereld.

Dat wil niet zeggen dat hij niet geraakt is: zodra hij aan het ziekenhuisbed van Mattheus’ vrouw staat komt hij het dichtste bij hetgeen hij wilde bereiken met deze documentaire. Victor bouwt een vriendschap op voor het leven, maar een geloofsfundament zal er volgens hemzelf nooit komen.

Dansend hart (2013) door Rishi Chamman

140838Niek Zervaas is gehandicapt. Op een ernstige manier, waardoor hij niet eens in staat is om te communiceren met zijn familie. Totdat het systeem Facilitated Communication getipt wordt: zo kan Niek zijn gedachten de wereld insturen. Zijn familie is razend enthousiast, critici wat minder (niet echt in beeld gebracht).

Of de boodschappen van Niek echt zijn, is maar de vraag. Het staat niet vast of de communicatie echt is. Hoe kun je zo’n jongen dan ooit een bachelortitel toekennen? Hij schrijft boeken, columns en al. Maar het contact verloopt via een begeleider. Hoe kun je de waarheid ooit vaststellen? Het antwoord is niet van zijn gezicht af te lezen. En ook nooit meer te vragen: Niek overlijdt. Wat nog meer vragen oproept: heeft Niek daadwerkelijk toestemming gegeven om zijn medicatie bij epileptische aanvallen stop te zetten..?

Bij deze documentaire had een kritischere kijk de documentairemaker absoluut niet misstaan. De daadwerkelijke discussie start pas na de uitzending van de documentaire. Matthijs van Nieuwkerk is in DWDD wel heel meegaand en lijkt ook zijn kritische journalistenbril even kwijt te zijn. Kunnen we alles wat Niek’s ouders (en alles wat Niek zelf ‘zegt’) klakkeloos aannemen?

Gelukkig is de documentaire meer dan welles/nietes. De communicatiebehoefte die Niek’s familie had, werd eindelijk vervuld. Zij waren overtuigd, en satisfied. Maar met een raar nasmaakje voor de kijker.

Nachtvlinder (2013) door Peter Bosch

195136Het taboe rondom euthanasie lijkt steeds meer opgeheven te worden. Toen deze film uitgezonden werd, leek het onderwerp haast uit de lucht gevallen. Over de jonge Priscilla die een eind aan haar leven maakt omdat ze weet dat haar erfelijke ziekte uiteindelijk tot de dood zal leiden. Ze besluit om de dood eerder op te zoeken.

Een heftige documentaire, met het nodige discussievoer. Daarmee heeft de documentaire zijn journalistieke plicht vervuld: een publiek debat leiden.

Rauwer (2012) door Anneloek Sollart

rauwerMisschien wel de meest veelbesproken docu van dit rijtje. Ik vergat ‘m niet zo snel: Rauwer. De opvolger van Rauw. Hoe een moeder overtuigd is van haar levenswijze waarin je alleen maar rauw mag eten. En haar zoon Tom gaat/moet erin mee. Uiteindelijk wordt hij zelfs van school gehaald, want ja, er staan snoepautomaten in de kantine. De documentaire laat een vrouw zien die koppig vasthoudt aan haar standpunten en met artsen in discussie gaat. De 15-jarige Tom ziet en ondergaat het gewillig.

De jongen oogt ongezond, het zij door ondervoeding en een groeiachterstand. Hij leeft in een sociaal isolement. De kinderarts doet aangifte van mishandeling, de leerplichtambtenaar wil ‘m weer op school hebben. De dilemma’s worden duidelijk in beeld gebracht: kan dit zomaar? Hoe ver mag je gaan om op je eigen manier voor je kinderen te zorgen? “Tom wil het zelf ook.” Het verhaal duurt nog altijd voort.

Tussen storm en stilte (2011) door Kees Brouwer

urker_mannenkoorEen documentaire maken op Urker grond. Dat is tricky. Want hoe breng je een christelijk vissersdorp in beeld dat wordt overspoeld door vooroordelen? Het Urker Mannenkoor Hallelujah bestond 100 jaar. Voor documentairemaker Kees Brouwer een reden om het verhaal van het koor in beeld te brengen. En dat is meer dan één.

“Het zingen is geen mensenwerk”, wordt al gezegd aan het begin van de documentaire. De reden waarom het koor na een nummer stilvalt. Laat het op je inwerken. Gods grootheid.

Dat het leven niet altijd makkelijk is, blijkt wel uit de verhalen van de zangers. En de actualiteit die de documentairemaker er heel mooi op aan laat sluiten. Want hoe reageer je als de moordenaar van een Urker jongen ook een uit je midden blijkt te zijn?

En toch kunnen ze alles kwijt in hun passie, het zingen. Het berouw voor de zonde. Het aanbidden van hun Schepper. Dat gaat gewoon vanzelf. Want, nogmaals, het is geen mensenwerk.

De chocoladeletters van de Telegraaf (2011) door ZEMBLA

ff13525b-0ec6-4dbe-9a0f-102434d6fc57Na het zien van deze docu lees je de Telegraaf op een hele andere manier. Wat gebeurt er als je je stuk mooier maakt door wat extra toevoegingen? Of wat gebeurt er als je een verhaal vreselijk uit zijn context rukt of je ‘bronnen’ nooit geïnterviewd hebt? Ben je dan wel journalist-waardig?

Telegraaf-journalist Martijn Koolhof is in deze documentaire de absolute boe-man. Er worden een aantal verhalen nagetrokken en ware ‘slachtoffers’ van zijn onjuiste of verdikte berichtgeving worden in beeld gebracht.

Het laat goed zien wat de gevolgen zijn wanneer je onzorgvuldig bent in je journalistieke werk voor een heel groot publiek. Wanneer verhalen in hun eenvoud worden omgezet tot sensatie. Met de nodige gevolgen van dien.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>